به همت موسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی، چهارمین نشست عصر سینما با حضور محمد مهدی خالقی، یکی از مستندسازان باتجربه و فعال سینمای مستند، برگزار شد.

محمدمهدی خالقی در چهارمین نشست عصر سینما که در مدرسه عالی هنر رضوی برگزار شد، با اشاره به اینکه دو سال پیش یکی از دوستانم پایان‌نامه‌ای با عنوان «مستندسازی تک نفره» می‌نوشت، اظهار کرد: همین موضوع باعث شد در ذهنم سوژه مستند بحران مرور شود و به سراغ ساخت مستند بحران بروم.

وی با اشاره به اینکه شروع ساخت این مستند با مرور مستند‌هایی که از جنگ‌های کشور‌هایی همچون افغانستان ساخته بودم، آغاز شد، گفت: مستند بحران خارج از تمام تعریف‌هایی که برایش در نظر گرفته شده، به گونه‌ای است که مستندساز نمی‌تواند برای روند تولید آن، برنامه‌ریزی کند.

نگاهی به عوامل موفقیت مستند بحران

این مستندساز، ساخت و موفقیت مستند‌های بحران را براساس تجربه و ذهن خلاق فیلمساز دانست و اضافه کرد: روایت‌های مستندی را که فیلمساز هیچ دخل و تصرفی در آن ندارد و همراه با جریان اتفاق‌ها به ساخت مستند می‌پردازد، می‌توان مستند بحران دانست.

خالقی افزود: این گونه مستند‌ها لزوما در مناطق بحرانی ساخته نمی‌شوند بلکه بسته به موضوع و اتفاقی که در مستند دنبال می‌شود، مراحل ساخت آن انجام می‌شود.

وی با بیان اینکه لزوماً مستند بحران در جنگ یا زمان وقوع زلزله و سیل ساخته نمی‌شود؛ بلکه با وقوع یک بحران، مستندساز معمولا بدون برخورداری از اطلاعات لازم، این‌گونه مستند‌ها را می‌سازد، ادامه داد: با این وجود، نباید مستند بحران را با مستند بی‌برنامه یا عدم آمادگی فیلمساز اشتباه گرفت، بلکه مستند بحران هم نیازمند برنامه‌ریزی است، اما اطلاعات اولیه، ندارد.

وی با اشاره به اینکه بمباران مدرسه شجره طیبه اتفاق متاثرکننده و سوژه‌ای شلوغ برای ساخت مستند بحران محسوب می‌شد، افزود: به سراغش نرفتم، چون به دنبال سوژه‌های شلوغ نمی‌روم، اگر هم می‌رفتم سعی می‌کردم چند روزی بدون دوربین در بین مردم میناب باشم، زیرا معتقدم مهم‌ترین اصل در ساخت این گونه مستندها، انجام پژوهش است تا قهرمان داستان و قصه پرکشش برای ساخت یک مستند خوب پیدا شود.

ساخت مستند بحران، لزوماً تک نفره نیست

این مستندساز یادآور شد: لزوماً تمام مستند‌های بحران، تک‌نفره نیست، بلکه ممکن است عوامل ساخت این گونه مستندها، چندنفره باشد.

خالقی با اشاره به یکی از مستند‌های بحران ساخته شده‌اش در سوریه، متذکر شد: در این مستند به زندگی یک رزمنده در جنگ سوریه پرداخته شد که قبل از اینکه رزمنده باشد به شغل آهنگری مشغول بود، در این مستند که از گونه‌های مستند بحران است، هدفی مشخص می‌شود که این رزمنده برای رسیدن به آن هدف، تلاش می‌کند و این تلاش در این مستند روایت می‌شود.

به گفته وی، مستند تک‌نفره در مرحله اول، یک انتخاب مطلوب نیست و معمولا برای ساخت آن با محدودیت‌های مختلف، وجود دارد.

این مستندساز با بیان اینکه مستند تک‌نفره، یک گونه از مستند محسوب می‌شود، گفت: به نظرم موضوعی به عنوان فیلمنامه کلاسیک در این گونه از مستند‌ها وجود ندارد.

خالقی با اشاره به اینکه در سینمای حرفه‌ای، مستند بحران را به عنوان یک سینمای مستقل نمی‌شناسند، افزود: شاید بتوان این‌گونه مستند را با محوریت رویکردی عنوان کرد.