سطر نویسی ترکیب‌بند محتشم کاشانی به خط شکسته نستعلیق استاد علی اکبر رضوانی

تذهیب و قطعه‌بندی : فاطمه رضوانی

نمایشگاه حاضر تلاشی است برای بازخوانی سوگ‌نامه‌ی ماندگارِ عاشورا در آینه‌ی خط شکسته‌نستعلیق؛ خطی که در ذات خود، واجد سیلان، التهاب، تعلیق و موسیقی بصری است و از این‌رو ظرفیت بیانی ویژه‌ای برای تجسم عاطفه‌ی سوگ و شکوه اندوه دارد. انتخاب اشعار ترکیب‌بند محتشم کاشانی، نه صرفاً به دلیل جایگاه بی‌بدیل این اثر در ادب آیینی فارسی، بلکه به سبب قدرت تصویرسازی، خلوص عاطفی و ظرفیت حماسی-مرثیه‌ای آن صورت گرفته است؛ منظومه‌ای که قرن‌هاست در حافظه‌ی جمعی ایرانیان، به عنوان یکی از والاترین تجلیات سوگ حسینی، حضوری زنده و اثرگذار دارد. 

در این مجموعه، خط شکسته‌نستعلیق از سطح یک ابزار کتابت فراتر می‌رود و به رسانه‌ای برای ترجمان اندوه، احترام و تأمل بدل می‌شود. شکست‌ها، کشیدگی‌ها، چرخش‌ها و ریتم درونیِ حروف، در پیوند با مضمونِ عاشورا، به زبان بصری‌ای تبدیل شده‌اند که نه‌تنها معنا را حمل می‌کند، بلکه احساس را نیز به میدان دید منتقل می‌سازد. این خط، با روح سیال و بیان‌گر خود، امکان می‌دهد که سوگ ِ کلمات، در فرم نیز متجلی شود؛ گویی حرکت قلم، هم‌نوا با تپش تاریخ و سوگواری جان‌هاست.

در این آثار کوشش شده است تا نسبت میان محتوا و صورت، کلام و تجسم، و اندوه تاریخی و بیان معاصر در سطحی متوازن و اندیشیده شکل گیرد. ترکیب‌بندی‌ها با اتکا به ظرفیت‌های هندسی و احساسی خط شکسته‌نستعلیق، در پی آن‌اند که از یک سو حرمت متن مقدس و آیینی را پاس بدارند و از سوی دیگر، امکان خوانشی معاصر از سنت خوشنویسی ایران را فراهم آورند. در این میان، رنگ، فضا، وزن بصری و فاصله‌گذاری‌ها نه به عنوان عناصر تزئینی، بلکه به مثابه مؤلفه‌هایی معنابخش به کار گرفته شده‌اند تا کیفیت تأمل برانگیز و سوگمندانه‌ی اثر تقویت شود. این نمایشگاه دعوتی است به مکث، به شنیدنِ سکوتِ حروف، و به باز اندیشی در نسبت هنر و آیین؛ جایی که خوشنویسی، نه تنها حامل متن، بلکه حامل حافظه، عاطفه و ایمان فرهنگی یک ملت است. امید است این مجموعه بتواند در آستانه‌ی ماه محرم، مجالی برای هم‌نشینی زیبایی و سوگ، و تأملی دوباره بر جاودانگی پیام عاشورا فراهم آورد.